تخریب مسجد حضرت محمد(ص) در محله یاسامال و بسته شدن مسجد شهدا (مسجد ترك) در خیابان شهدای باكو، بار دیگر چهره دین‌ستیز حكومت این كشور را به نمایش درآورد. تخریب مسجد حضرت محمد(ص) كه با ادعای ساخت‌وساز غیرمجاز و تعطیلی مسجد ترك (كه قرار است به موزه تبدیل شود)، رویدادهای شوروی سابق را در اذهان مردم مسلمان‌ جمهوری آذربایجان در برخورد با ارزش‌های مسلمانان تداعی كرده است.

 

 

میرواله موسم اف، روحانی مسجد حضرت محمد(ص)، گفت: این مسجد با مجوز شهرداری بخش یاسامال احداث شده است‌ و اگر ادعا می‌شود كه ساختمان غیرقانونی ساخته شده، چرا آن موقع مانع از انجام عملیات اجرایی نشده‌اند؟ این مسجد در اداره‌ روحانیت مسلمانان قفقاز و اداره امور دینی جمهوری آذربایجان به ثبت رسیده و اكنون اختلاف بر سر 9 مترمربع زمین مربوط‌ به دانشگاه اقتصاد است كه مناره این مسجد در آن بنا شده است. اكنون در این كشور اسلامی به جای فراهم كردن شرایط‌  برای احداث مساجد، درخصوص تخریب و یا توقف فعالیت مساجد زیاد بحث می‌شود كه به هیچ عنوان قابل قبول نیست و این در حالی است كه جمهوری آذربایجان یكی از كشورهای مطرح در عرصه بین‌المللی در خصوص تحمل‌پذیری دینی است‌ و سال 2009 به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام انتخاب شده است. القار ابراهیم اوغلو، امام جماعت مسجد جمعه باكو و رئیس مركز دفاع از اعتقادات دینی و آزادی‌های وجدان، نیز با صدور بیانیه‌ای با محكوم كردن تخریب مسجد حضرت‌ محمد(ص)، گفت: تاریخچه ننگین بسته شدن مساجد در جمهوری آذربایجان، تعطیلی و تخریب مساجد، سیاستی‌ غیرحرفه‌ای در امور دینی این كشور مسلمان‌نشین است. وی ضبط محوطه مسجدی در شهرستان یوولاخ و متعاقب آن‌ تخریب مسجد حضرت محمد(ص) و نیز بسته شدن مسجد شهدا (ترك‌ها) در باكو را اقدامی ناشایست و در راستای توهین به‌ ارزش‌های اسلامی و معنوی مردم دانست. وی یادآور شد: چند سال پیش نیز ابتدا مسجد جمعه باكو به بهانه تعمیر بسته شد و سپس مسئله پخش اذان از طریق بلندگوهای مساجد مطرح شد و به دنبال آن، به تراشیدن اجباری ریش افراد متدین روی‌ آوردند كه متأسفانه این سیاست همچنان ادامه دارد. وی ادامه داد: در هر حال، اگر ساختمان مسجد احداث شده و اسناد قانونی آن تنظیم نشده، نباید مسجد را تخریب نمود، بلكه باید اسناد قانونی آن را تنظیم كرد. ابراهیم اوغلو در بیانیه خود متذكر شد: تخریب مسجد در عین اینكه با ارزش‌های معنوی و اعتقاد دینی مغایر است، هم‌زمان با سالی كه شهر باكو، به‌ عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام انتخاب شده، مسئله‌ای است كه بر نفوذ كشور تا حد زیادی ضرر می‌زند. همچنین وی با اشاره به احداث مساجد در روسیه و كشورهای غربی، تخریب مسجد در باكو را مسئله‌ای مهم و حساس خواند و از انجام این اقدام در جمهوری آذربایجان ابراز شرمندگی كرد. وی خاطرنشان كرد: هرچند باكو، به عنوان پایتخت فرهنگی‌ جهان اسلام اعلام شده، ولی در زمان حاضر باكو به پایتخت مساجد تخریب شده و بسته تبدیل می‌شود. مختار مصطفی اف، نماینده جامعه دینی آذربایجان و وكیل جمعیت دینی بخش یاسامال شهر باكو، گفت: قبل از آغاز تخریب مسجد، میرواله‌ موسوم اف، رئیس جمعیت دینی بخش یاسامال شهر باكو، به همراه پسر 14 ساله‌اش از سوی مأموران نیروی انتظامی‌ بازداشت شد. مختار مصطفی اف تخریب مسجد قبل از صدور حكم جدید دادگاه را غیرقانونی دانست و گفت: هنگام تخریب، راه‌های مسجد نیر بسته و ورود افراد متفرقه به آنجا هم ممنوع شده بود. الشن مصطفی اوغلو، رئیس مركز دعوت به صفای‌ معنوی جمهوری آذربایجان، با اشاره به اینكه قشر متدین این كشور از تخریب و تعطیلی اخیر برخی مساجد ناراحت هستند، افزود: این روند باعث نگرانی‌های شدید در جامعه مسلمان جمهوری آذربایجان شده است. وی خاطرنشان كرد: استقلال جمهوری‌ آذربایجان در سال 1991 شرایط مساعدی را برای احیای ارزش‌های دینی و معنوی مردم فراهم كرد و پس از آن درهای‌ اغلب مساجد در جمهوری آذربایجان باز شد و تصور نمی‌شد كه این درها بار دیگر بسته شوند. مصطفی اوغلو، تعطیلی برخی‌ مساجد، به علت ملاحظات امنیتی غیر قابل توجیه خواند و گفت: درهای مساجد برای راز و نیاز خداوند باید در هر شرایطی‌ باز باشد و در صورت لزوم برای تأمین امنیت آنها اقدام كنند. وی مساجد را كانون‌های اصلی آشنایی مردم با ارزش‌های دینی‌ خواند و گفت: فعالیت مساجد به دولت نیز امكان نظارت لازم بر جریانات دینی در كشور را فراهم می‌كند.

 

 

اداره مسلمانان قفقاز نیز با تخریب مسجد حضرت محمد(ص) مخالف و ادعای مربوط به غیرقانونی بودن ساخت آن را رد كرده است. همچنین نمایندگان این مسجد برای جلوگیری از تخریب مسجد، به تری دویس، دبیركل شورای اروپا، نیز مراجعه‌ كرده‌اند. این مقام اروپایی نیز ضمن رد صلاحیت اروپا برای دخالت در این مسئله، اعلام كرده است وی خواستار حل این‌ مسئله در چهارچوب قوانین آذربایجان است.

گفتنی است دادگاه ناحیه یاسامال باكو روز 28 نوامبر سال گذشته، بر اساس ادعای فرمانداری ناحیه یاسامال در خصوص‌ تخریب مسجد حضرت محمد(ص) واقع در خیابان مرتضی مختاراف 190 باكو رای صادر كرد. در حالی كه نمایندگان مسجد  از حكم دادگاه ناحیه یاسامال باكو به دادگاه تجدید نظر شكایت كردند، دادگاه قرار خود را چنین توجیه كرد كه در نشانی مذكور محل غیرمسكونی نامشخصی ساخته شده است!‌!‌

در همین خصوص فرماندار ناحیه یاسامال به همراه كاركنان خود شامگاه روز 30 مارس با حضور در مسجد، اقدام به تخریب‌ دیوار مسجد و برداشتن كتاب قرآن در بالای درب و لوح حاوی نام مسجد كردند.

 

 

در همین حال مجلس ملی جمهوری آذربایجان پیش‌نویس اصلاحیه قانون آزادی اعتقادات دینی این كشور را كه منجر به اعمال محدودیت‌های بیشتر برای دینداری و انجام اعمال مذهبی در این كشور می‌شود را تصویب كرد. طبق اصلاحیه قانون مذكور همه تشكل‌ها و گروه‌های دینی فعال در جمهوری آذربایجان تا اول ماه سپتامبر (10 شهریور ماه) سال جاری میلادی موظف شدند تا فعالیت‌های خود را بر اساس قانون جدید به ثبت رسمی برسانند. قانون جدید به كمیته دولتی امور دینی جمهوری آذربایجان صلاحیت بیشتری را در زمینه ثبت رسمی و كنترل تشكل‌ها و گروه‌های دینی داده است. طبق قانون اصلاحی مذكور، ایجاد مانع برای تحصیل افراد با اعتقادات لاییك، استفاده از روش‌هایی به منظور تحریك یا روی آوردن اجباری مردم به اعتقادات دینی و تامین مالی به منظور انجام اقداماتی مغایر با قوانین این كشور، از جمله ترور از سوی هر جامعه و تشكل دینی ممنوع بوده و در صورت دعوی نهادهای دولتی موضوع از طریق دادگاه پی‌گیری خواهد شد. همچنین قانون اصلاحی جدید محدودیت‌های خاص و مشخصی را برای فعالیت تشكل‌ها و گروه‌های دینی تعیین كرده كه از جمله آن می توان به محدوده جغرافیایی فعالیت آنان اشاره كرد.

بر پایه این گزارش،‌ درخواست كتبی برای ثبت شماره حساب‌های بانكی، تاریخ تاسیس، نحوه و روش‌های فعالیت، موضع افراد نسبت به تشكیل خانواده، عقد نكاح و تحصیل از دیگر موارد اعمال شده برای اعضای تشكل‌های دینی جمهوری آذربایجان است كه در قانون اصلاحی جدید آزادی اعتقادات دینی این كشور منعكس شده است. همچنین طبق این مصوبه در جرایم كیفری جمهوری آذربایجان نیز ضمایمی كه مشخص‌كننده جریمه‌های تخلف فعالان دینی است، درج شده است.

گفته می‌شود بررسی پیش‌نویس اصلاحیه این قانون موجب اختلاف نظر جدی میان برخی نمایندگان مجلس جمهوری آذربایجان شده بود. پناه حسین، یكی از نمایندگان مجلس ملی جمهوری آذربایجان، در این خصوص گفت: سخت‌تر شدن قانون آزادی اعتقادات دینی موجب رشد افراط‌گرایی دینی در جامعه و فعالیت محرمانه پیروان فرقه‌های مختلف دینی می‌شود. ربیت اصلان اوا، رئیس كمیته حقوق بشر مجلس ملی جمهوری آذربایجان، نیز طی سخنانی در این اجلاس گفت: در این كشور اكنون یك‌هزار و 750 مسجد فعالیت دارد كه 500 مسجد ثبت رسمی شده‌اند.

همچنین در واكنش به قانون جدید حزب اسلامی جمهوری آذربایجان، با صدور بیانیه‌ای از گسترش و تهاجم فرهنگ بیگانه غربی در جامعه این كشور ابراز نگرانی كرد. این حزب سیاسی در بیانیه صادره خطاب به نمایندگان مجلس ملی جمهوری آذربایجان، افزود: در زمان حاضر فرهنگ بیگانه توسط رسانه‌های مختلف تحت عناوین دمكراسی و فرهنگ غربی، فساد اخلاقی را كه مغایر با ارزش‌ها و سنن منعوی و ملی جامعه جمهوری آذربایجان می‌باشد، در میان قشر جوان این كشور تبلیغ می كند. در این بیانیه آمده است: هر‌چند فروپاشی رژیم كمونیستی شوروی شرایط مناسبی را برای روی آوردن جامعه جمهوری آذربایجان به ارزش‌های اصیل معنوی برگرفته از دین اسلام فراهم كرد و علاقه جوانان آذری به آشنایی هر‌چه بیشتر با دین را بیش از پیش رواج داد، ولی در این میان تلاش‌ها برای تحمیل فرهنگ بیگانه غربی در جامعه جمهوری آذربایجان نیز گسترش می‌یابد كه این روند موجب نگرانی است. این حزب سیاسی با اشاره به تعیین باكو، به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام، از نادیده گرفته شدن تلاش‌ها درخصوص تحمیل فرهنگ بیگانه غربی به جامعه جمهوری آذربایجان ابراز تأسف كرد. حزب اسلامی جمهوری آذربایجان تسلط به ارزش‌های اسلامی را تنها راه مقابله با تهاجم فرهنگی و بیگانه غرب در جامعه این كشور خواند و افزود: متأسفانه اقدام اخیر مجلس ملی جمهوری آذربایجان در زمینه اصلاح قانون آزادی اعتقادات دینی به تحقق این اهداف شوم بیگانگان نیز كمك می كند. در ادامه بیانیه آمده است: اصلاح برخی موارد از قانون آزادی اعتقادات دینی این كشور، از جمله تجدید ثبت تشكل دینی، ایجاد محدودیت در تحصیل دینی كودكان و ممانعت از تحصیل دینی در خارج از كشور را مغایر با قانون اساسی و ارزش‌های اسلامی دانست. این حزب در پایان بیانیه خود، با ابراز نگرانی از تخریب اخیر برخی مساجد در جمهوری آذربایجان افزود: این اقدامات زمینه خشنودی دشمنان اسلام را فراهم كرده و باید به این قبیل اقدامات پایان داده شود.